Zaloguj się
 Przeglądaj oferty
 Wyszukaj ofertę
 Dilerzy
 Zgłoś chęć rejestracji
     
 
DOWNLOADS
Informacje (57)
Uprawa (57)
Warzywnictwo (57)
Hodowla (57)
Technika (57)
Kal: Burak (57)
Kal: Jęczmień (57)
Kal: Pszenica (57)
Kal: Rzepak (57)
Kal: Trzoda (57)
Cennik ciągników (57)
fota monika

SZUKAJ
Szukaj artykułu w archiwum:




Ekonomika produkcji jaj

Opłacalność produkcji jaj zależy głównie od wielkości fermy, systemu chowu, jakości jaj i strategii ich sprzedaży, w tym również eksportu. Próg opłacalności osiąga się gdy koszty stałe, zmienne i robocizny są mniejsze od przychodu.


Stałe koszty produkcji jaj obejmują nakłady poniesione na budowę kurnika i zakup ptaków. Na skutek eksploatacji, wartość urządzeń i sprzętu drobiarskiego obniża się szybciej niż wartość kurnika. Raty amortyzacji urządzeń technicznych wynoszą 10-12%, a raty odpisów (RO) dla budynku 4-5%.

Obliczając opłacalności produkcji jaj, uwzględnia się następujące stałe koszty: 5% – odpisy od wartości kurnika (RO), odpisy amortyzacyjne przy 20-letnim okresie użytkowania – 5% RO, a przy 10-letnim – 10% RO, podatki – 3% od ogólnej wartości inwestycji, utrzymanie, naprawy, ubezpieczenie budynku – 1%.


Koszty budowy

Oszacowane niżej koszty budowy kurnika, w zależności od jego obsady i systemu chowu utrzymania niosek są przyblizone ze względu na wahające się ceny ziemi, materiałów budowlanych, robocizny, kursy walut itp. Ponadto koszt budowy jednego stanowiska/kurę w kurniku, zmienia się w zależności od sposobu budowy (konstrukcja z wykorzystaniem elementów drewnianych, stalowych lub betonowych), ceny działki budowlanej i kosztów związanych z wykończeniem kurnika, wielkości obiektu i różnic w systemie chowu kur.

O ile czyste koszty budowy alternatywnego kurnika dla 3000 – 20 000 kur nieśnych (bez kosztów działki) mogą wynieść od 1300-1000 zł/m2 powierzchni użytkowej, to dobudowanie wzdłuż jego długiej ściany werandy, szerokiej na 6 m, obniży koszty o 12-14%/1 nioskę, potwierdzając istotny wpływ wielkości obsady na wielkość kosztu budowy 1 stanowiska/nioskę. Zgodnie z obowiązującymi normami UE, w chowie podłogowym, na 1 m2 można utrzymywać maksymalnie 9 kur i wówczas koszt 1 stanowiska/kurę wynosi 120-130 zł. Korzystniej wykorzystana jest powierzchnia użytkowa w kurniku z wielokondygnacyjnymi podłogami, gdzie na 1 m2 powierzchni utrzymuje się 15-22 niosek, a koszt 1 miejsca/kurę wynosi 60-70 zł. Przy bardziej intensywnym chowie klatkowym (22 nioski/m2), koszt 1 miejsca/kurę w 3-piętrowej baterii, wynosi ok. 45-50 zł, a w 5-6-piętrowej baterii klatek od 23-40 zł/kurę.


Koszty wyposażenia kurnika

Wyposażenie kurnika zapewniające kurom dobry stan zdrowia i wysoki dobrostan, obejmują urządzenia grzewczo-wentylacyjne, karmidła i poidła oraz usuwające z kurnika jaja, pomiot, nadmierną temperaturę, wilgotność, CO2 i domieszki szkodliwych gazów. W kurniku należy dbać o stan techniczny urządzeń i wyposażenia do karmienia i pojenia ptaków, do stosowania doustnych szczepień, usuwania pomiotu, regulowania temperatury, wymiany powietrza, o grzebalisko i grzędy.


Koszty urządzeń i sprzętu drobiarskiego zależą od stopnia ich zautomatyzowania i liczebności obsady oraz od ustawienia ich wzdłuż dłuższej osi kurnika. Im oś jest krótsza, tym koszt rządzeń stosowanych w chowie kur jest wyższy.

Przykładem może być kurnik o czterokondygnacyjnych podłogach z 4 elektrycznymi silnikami napędzającymi taśmociąg do usuwania odchodów i 2-3 silnikami do zadawania paszy na każdy blok oraz dodatkowo 2-3 silniki do automatycznego zbioru jaj z gniazd i transportowania ich do odległej o 80-100 m sortowni i pakowni. Natomiast w małym kurniku z podłogowym chowem kur, usuwanie pomiotu, podawanie paszy i zbiór jaj można wykonywać ręcznie.

Tabela 1. Stałe koszty szacunkowe (w PLN) chowu kur nieśnych w zależności od systemu chowu i wielkości stada.
System chowu Koszt Roczne obciążenie kosztami
1 kuro-miejsca
kurnika inwentarza amortyzacja podatki razem
kurnika
6%
sprzętu
11%
Wybiegowy:
5000 kur w chowie
podłogowym, 7 kur/m2
20000 kur w chowie
wolierowym, 17 kur/m2

150
65


60
45


2.33
1.03


1.77
1.32


1.65
0.87


5.75
3.22

Podłogowy:
5000 kur 17/m2
20000 kur/ m2 + weranda

150
130

60
60

2.33
2.01

1.69
1.69

1.67
1.47

5.65
5.17
Kurnik o
wielokondygnacyjnych
podłogach:
5000 kur,15/ m2
5000 kur,22/ m2
20000 kur, 15/ m2
20000 kur, 22/ m2



74
50
65
45



65
65
45
45



1.16
0.79
1.03
0.78



1.97
1.97
1.24
1.24



1.11
0.93
0.85
0.69



4.24
3.69
3.12
2.71
Wzbogacone klatki
20000 kur

55

560

0.83

1.56

0.84

3.23
Konwencjonalne klatki,
550 cm2/kurę
40
35
0.63
1.01
0.59
2.23



Pracochłonność obsługi w chowie kur nieśnych

Koszty robocizny w chowie kur nieśnych obejmują codzienną opiekę nad nioskami, kontrolę stada, czyszczenie poideł i karmideł, zbiór jaj, zamykanie i otwieranie otworów wylotowych, okresowe nasilenia prac np. przy szczepieniach ptaków, zasiedlaniu i opróżnianiu kurnika, usuwanie starej ściółki, czyszczenia i odkażania oraz prace związane z handlem jajami, jak ich sortowanie, pakowanie i sprzedaż. By ułatwić obsługę drobiu, należy zmechanizować jak najwięcej czynności, szczególnie związanych z zadawaniem paszy, usuwaniem obornika i zbiorem jaj. W drobnostadkowym chowie ścielenie, kontrolę i pielęgnację gniazd oraz zbiór jaj, wykonuje się ręcznie.

W chowie wybiegowym, należy okresowo zmieniać kurom kwatery, a wyłączone z użytkowania – zabronować i zasiać trawą. Analizy wykorzystania pracy w alternatywnych systemach chowu kur nieśnych wyraźnie wskazuje, że najwięcej czasu (65-70%) zajmuje ręczny zbiór jaj z gniazd lub z taśmy transportera i umieszczenie ich w wytłaczankach. Kontrola stada oraz stanu technicznego urządzeń i sprzętu pochłania 20% dziennej pracy. Całkowite zapotrzebowanie na robociznę waha się w chowie wybiegowym od 22,14 do 32,37 roboczogodzin/100 kur/rok. Koszty robocizny bez działalności handlowej, wahają się 4-6 gr/jajo. Korzystniej kształtują się w przypadku dużego stada niosek w chowie podłogowym bez dostępu do wybiegu, gdyż przy zwiększonej automatyzacji obsługi, wynoszą 15,58 roboczogodzin/100 kur/rok, czyli 0,3 gr/jajo. Liczba niosek/1 pracownika zależy od systemu chowu.

Tabela 2 Nakłady na robociznę w różnych systemach chowu kur nieśnych.
System chowu Wymagane pełne
zatrudnienie 1
pracownika do obsługi
Klatkowy 5000 niosek
Wolierowy 35000 niosek
Podłogowy 25000 niosek
Wybiegowy 10000 niosek


Tabela 3. Pracochłonność (roboczogodzin) w podłogowym i wybiegowym chowie kur nieśnych.
Liczba kur
Wybieg (+) brak wybiegu (-)
Liczba roboczogodzin/100 kur/rok
2500
+
5000
+
7500
+
15000
-
Uzyskany produkt: umieszczenie po 30 jaj w
wytłaczankach i ułożenie na europalecie
13.16 10.58 9.81 9.02
Kontrola stada: żywienie, pojenie, usunięcie
wybrakowanych kur i zbiór zniesionych jaj
4.56 2.91 2.35 1.81
Wybiegi: otwieranie, zamykanie, przepędzanie
kur
3.33 2.93 2.74 -
Zasiedlenie/opróżnianie kurnika stadem
liczącym 2500/5000/7500 kur: dół nawozowy
przy 15000 kur; taśmowe usuwanie obornika
0.96 0.91 0.90 1.02
Usuwanie obornika/czyszczenie/odkażanie/
składanie i rozkładanie urządzeń, ścielenie
4.80 4.12 3.47 2.91
Specjalne prace: reperacje, dościelanie,
pielęgnacja wybiegów, zbieranie danych
5.56 3.97 2.87 0.82
Łączny czas pracy:
minut/kurę/rok
1 pracownik (1800 h/pracy/rok)
32.37
19.4
5561
25.42
15.3
7081
22.14
13.3
8130
15.58
9.3
11553



W gospodarstwie rodzinnym, najwięcej czasu zajmuje praca w kurniku, a następnie handel jajami. W dużych fermach większość takich czynności, jak taśmowy transport jaj, sortowanie z automatycznym odrzucaniem jaj zabrudzonych lub o uszkodzonych skorupach, nadrukowywanie numeru fermy i innych informacji, a w końcu dostarczanie jaj do dużych sieci handlowych, można w pełni zmechanizować. Sprzedaż jaj pochłania 4-5-krotnie więcej czasu niż czynności związane z ich produkcją. Szacowana w tym przypadku pracochłonność wynosi 30-40 min/kurę/rok, a bezpośrednia sprzedaż 360-450 jaj pochłania 1 h pracy. Drobny producent musi zatem szukać innych sposobów uzyskania dochodu z jaj, dostarczanych bezpośrednio konsumentowi.

Producenci jaj, przechodząc z chowu klatkowego na alternatywne systemy, muszą zdać sobie sprawę, że pracochłonność prac w kurniku wrośnie o 10 godzin/pracownika, a zatem przy liczebności stada 5000 kur, dodatkowe zapotrzebowanie na robociznę wzrośnie o 500 godzin. By zapewnić odpowiedni dochód, należy odpowiednio dostosować się do potrzeb rynku, zakupując być może część jaj z innych ferm, by pokryć popyt.


Kształtowanie się kosztów w zależności od systemu chowu

W produkcji jaj, około 75% kosztów ogólnych stanowi pasza, energia, woda, ścioły, środki odkażające oraz koszty specjalne, takie jak ubezpieczenie i odpisy amortyzacyjne. Średnie nakłady na środki produkcji zwiększają się wraz z rosnącą ilością zakupów oraz liczebnością stada. Z drugiej strony mała ferma, może dzięki dobrej opiece nad stadem, osiągnąć dużą ilość sprzedawanych jaj/1 kurę wstawioną. Wydajność kur jest uzależniona od systemu chowu, a zużycie paszy zwiększa się w chowie podłogowym i wybiegowym, na skutek większych możliwości poruszania się kur i rozsypywania paszy. W porównaniu z chowem klatkowym, w chowie podłogowym z dostępem do wybiegu, kury jedzą o 2-5%, w podłogowym o 10%, a na wybiegu o 15% więcej paszy. Przy złym stanie opierzenia kur i niskich temperaturach, różnice mogą się zwiększyć.

Kolejnym problemem jest mniejsza liczba pozyskanych w chowie wybiegowym jaj/wstawioną kurę, na skutek większych ubytków, powodowanych przez drapieżniki, pasożyty zewnętrzne i wewnętrzne, kanibalizm i narów wydziobywania piór.

Dla producenta jest ważna długość okresu nieśności (Tabela 4). W alternatywnym chowie należy uwzględnić dłuższy czas użytkowania (wiek kurek przy zasiedleniu kurnika – 18 tyg.) oraz długość sanitarnej przerwy między cyklami, niezbędnej do czyszczenia i odkażania kurnika. Wszystkie jaj zabrudzone, o pękniętych skorupach i nieodpowiadające normom spożywczego jaja, mogą być wykorzystane jedynie w przemyśle przetwórczym. Należy też uwzględnić, że młode kurki na początku nieśności znoszą małe jaja klasy S (5%), które uzyskują niską cenę (Tabela 5). Ilość jaj spożywczych zniesionych przez kurę/rok waha się od 244 w chowie wolnowybiegowym, do 280-300 w klatkowym. Dlatego też koszt produkcji 1 jaja od kury utrzymywanej w konwencjonalnej klatce wynosi 16 gr, w klatce wzbogaconej już 18 gr, a w kurniku o wielokondygnacyjnych podłogach i w chowie podłogowym z dostępem do wybiegu – odpowiednio 21,28 gr i 22,73 gr. Kształtowanie się cen sprzedaży jaj przez krajowe zakłady pakujące w latach 2005-2008 przestawia Tabela 5.

Tabela 4. Średnia liczba jaj spożywczych od 1 kury stanu początkowego/rok w stadach wielkotowarowych.
Składnik kosztów System chowu
Klatki KWP podłogowy wybiegowy
konwencjonalne wzbogacone
Wiek obsadzanych kurek (tyg)
Dni do rozpoczęcia nieśności
Okres nieśności (miesiące)
Przerwa sanitarna (dni)
Cykl nieśności i (dni)
Jaj/WK/cykl nieśności
Tempo nieśności/WK
Liczba jaj/kurę/cykl nieśności
Liczba i udział (%) jaj brudnej i o pękniętej skorupie
19
7
14
7
434
420
83
349
17 (5%)
19
7
14
7
434
420
83
349
24 (7%)
18
14
14
7
441
420
81
340
24 (7%)
18
14
14
7
441
420
80
336
27 (8%)
18
14
14
7
441
420
78
328
33 (10%)
Liczba jaj
sprzedanych/WK/cykl
332 325 316 309 295
Liczba jaj
sprzedanych/WK/rok
280 273 262 256 244

*WK – wstawiona kura; KWP – kurnik o wielokondygnacyjnych podłogach

Tabela 5. Kształtowanie się średnich cen sprzedaży spożywczych jaj przez zakłady pakujące (w zł za 100 jaj) w latach 2005-2008 (IERiGŻ, 2008).
Okres Klasa wagowa
XL L M S
I 2005
III 2005
VI 2005
IX 2005
27.26
27.32
24.95
28.69
19.66
10.01
18.19
13.38
16.85
20.01
18.19
23.38
15.45
13.47
13.89
17.74
I 2006
III 2006
VI 2006
IX 2006
28.32
28.87
25.28
28.70
23.02
25.89
18.95
24.67
20.83
20.73
16.47
19.03
18.95
19.61
1.53
16.43
I 2007
III 2007
VI 2007
IX 2007
28.21
25.20
28.70
33.35
23.83
24.40
25.05
28.45
19.28
20.40
19.27
24.15
18.27
19.10
16.15
23.60
I 2008
III 2008
VI 2008
IX 2008*
34.00
34.30
33.05
33.70
29.30
28.80
25.95
26.00
24.90
24.90
21.35
21.60
25.20
23.40
16.90
16.90





Eksport a opłacalność produkcji jaj

Według Instytutu Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej (2008) czynnikiem pobudzającym wzrost produkcji jaj jest eksport, który w 2007 r. wyniósł 45 tys. ton i zwiększył się o 61% w porównaniu z 2006 r., stanowiąc 23% całej krajowej produkcji. Eksport przyczynia się do zachowania opłacalnego dla producentów jaj poziomu cen, a ograniczenie wywozu, może spowodować nie tylko zmniejszenie ich produkcji, lecz także znaczący spadek cen na krajowym rynku.

Po bardzo dobrym dla producentów jaj 2007 r., w następnym pogorszyła się koniunktura, na którą w pierwszym półroczu, miał znaczny (o 31%) wpływ wzrost cen mieszanek pełnoporcjowych dla niosek, cen energii i paliw. Cena uzyskiwana za spożywcze jaja sprzedawane do krajów UE, wynosiła średnio 0,95 euro/kg. Mimo oczekiwanego wolniejszego tempa wzrostu eksportu, jego udział w produkcji spożywczych jaj w 2008 r., wg prognoz IERiGŻ, zwiększy się do 32%, a wskaźnik samowystarczalności osiągnie 140%. Należy się spodziewać poprawy opłacalności eksportu na skutek osłabienia wartości złotego do euro.


Łączne koszty produkcji jaj

Łączne koszty produkcji 1 jaja dzielą się na: (1) stałe; (2) robocizny i (3) zmienne, których wielkość przy chowie 5000 kur, może się wahać od 20 gr w chowie klatkowym do 37 gr w chowie wybiegowym. Są to oczywiście średnie wartości, które każdy producent winien skorygować na podstawie analizy własnych kosztów produkcji. Dane te informują również o minimalnej, opłacalnej cenie za jajo i zysku, jaki można otrzymać z ich produkcji. Przy dobrej koniunkturze, ferma o liczebności 5000-10 000 niosek, powinna zapewnić godny dochód 1 rodzinie. Producenci jaj winni jednak pamiętać, że od 1 stycznia 2012 r., nie będzie można na rynku UE sprzedawać spożywczych jaj zniesionych w konwencjonalnych klatkach, a tylko w systemach alternatywnych, tj. w klatkach wzbogaconych, w chowie podłogowym lub w kurniku z wielokondygnacyjnymi podłogami bez lub z dostępem do wybiegu, względnie tylko na wybiegu. Koszty produkcji jaj wzrosną co najmniej o 30%, jak również o 20-30% zmniejszy się w Polsce stado kur nieśnych, czyli że zamiast obecnie produkowanych 9 mld jaj, będziemy produkować ok. 6 mld. W konsekwencji na polski rynek wleją się z zagranicy tańsze, gorszej jakości jaja spożywcze. Wszyscy zainteresowani sytuacją w krajowym sektorze produkcji jaj, zdają sobie dobrze z tego sprawę – z wyjątkiem warszawskich rolników z ul. Wspólnej 30.
Prof. dr hab. Stanisław Wężyk
Krajowa Izba Producentów Drobiu i Pasz

Nowy numer WRP
Hage Polska
Giełda
Krajowa Rada Izb Rolniczych
Film KSM
 
 
 
 
 
 
 
 
 
     Prawo autorskie 2005 www.wrp.pl design by positiv studio